Polskie Towarzystwo Badań nad Histaminą
Popularnonaukowe rozmaitości o histaminie
Rozmaitości o histaminie
Histamina to jedna z najbardziej fascynujących cząsteczek w naszym organizmie. Choć większości z nas kojarzy się wyłącznie z uciążliwą alergią i katarem siennym, w rzeczywistości pełni rolę wszechstronnego posłańca – reguluje sen, pobudza trawienie, a nawet czuwa nad naszą odpornością. Poznaj historię jej odkrycia i dowiedz się, dlaczego nazywa się ją „molekularnym alarmem”.
Od chemicznej ciekawostki do medycznego przełomu
Historia histaminy zaczęła się w laboratorium, a nie w klinice.
- 1907 rok: Niemieccy chemicy, Adolf Windaus i Walter Vogt, po raz pierwszy zsyntetyzowali histaminę na drodze chemicznej. Wtedy nikt jeszcze nie podejrzewał, że ten prosty związek występuje naturalnie w żywych organizmach.
- 1910 rok: Sir Henry Dale i Patrick Laidlaw zauważyli, że histamina wywołuje w organizmach zwierząt reakcje przypominające wstrząs anafilaktyczny – gwałtowny spadek ciśnienia i skurcz oskrzeli. To odkrycie zmieniło postrzeganie histaminy z „ciekawostki” na potężną substancję biologiczną.
- „Substancja H”: Przez lata lekarze wiedzieli, że po zadrapaniu skóry pojawia się zaczerwienienie i bąbel (tzw. reakcja Lewisa). Sir Thomas Lewis udowodnił, że odpowiada za to „substancja H” uwalniana z tkanek – którą okazała się właśnie histamina.
Jak działa histamina? Cztery klucze do organizmu
Histamina nie działa „sama z siebie” – musi przyłączyć się do odpowiedniego odbiornika (receptora) na powierzchni komórki. Mamy cztery główne typy tych receptorów, a każdy z nich odpowiada za inne funkcje:
Receptor H1
(Alergia i czujność)
Znajduje się w naczyniach krwionośnych i mózgu. To on odpowiada za swędzenie skóry, katar i skurcz oskrzeli. W mózgu histamina działa jak „naturalna kawa” – utrzymuje nas w stanie czuwania (dlatego starsze leki na alergię, blokujące H1, wywoływały senność).
Receptor H2
(Trawienie)
Zlokalizowany głównie w żołądku. Kiedy histamina się z nim łączy, żołądek zaczyna produkować kwas solny niezbędny do trawienia pokarmu.
Receptor H3
(Równowaga)
Działa jak termostat w mózgu. Reguluje uwalnianie innych neuroprzekaźników, wpływając na nasz nastrój i koncentrację.
Receptor H4
(Odporność)
Najpóźniej odkryty, znajduje się na komórkach układu odpornościowego (np. w szpiku i śledzionie), kierując ruchem białych krwinek do miejsc zapalnych.
ŻYWNOŚĆ i HISTAMINA
Wszystkie artykuły spożywcze, których produkcja włącza proces fermentacji mlekowej, np. jogurty, kwaszonki, wina, piwo, sery, marynowane ryby, suszone kiełbasy, zawierają znaczne stężenia histaminy. Powstaje ona z aminokwasu L-histydyny przy udziale bakteryjnej dekarboksylazy histydynowej. Wówczas, kiedy sprawny jest przewód pokarmowy człowieka, obecna w śluzówce kosmków jelitowych oksydaza diaminowa efektywnie rozkłada aminę i zapobiega objawom niepożądanym. Przy doustnym podaniu nawet 500 mg histaminy nie obserwowano żadnych przykrych objawów. Inaczej, gdy zniszczona jest struktura kosmków jelitowych (celiakia, choroba Crohna, alergia pokarmowa, owrzodzenia jelit i inne), nadmiar wchłoniętej w jelitach histaminy dostaje sie do krążenia ogólnego.
Histamina w liczbach: Kiedy staje się groźna?
W warunkach prawidłowych stężenie histaminy w naszym osoczu jest bardzo niskie (średnio ok. 0,7 ng/ml). Przy podwyższeniu do poziomów, odpowiednio:
- 1-2 ng/ml wzrasta wydzielanie soku żołądkowego
- 3-5 ng/ml zwiększa się liczba uderzeń serca
- 6-8 ng/ml znacznie spada ciśnienie tętnicze
- 7-12 ng/ml skurcz oskrzeli
- ok. 100 ng/ml występuje blok serca
Bariera DAO: Dlaczego niektórzy „nie lubią” czerwonego wina?
Kluczem do bezpiecznego spożywania histaminy jest enzym DAO (oksydaza diaminowa), który znajduje się w jelitach. Działa on jak strażnik – rozkłada histaminę zawartą w jedzeniu, zanim trafi ona do krwi.
Kiedy strażnik zawodzi?
- Choroby jelit: Celiakia, choroba Crohna czy owrzodzenia niszczą kosmki jelitowe, gdzie produkowany jest enzym DAO.
- Blokery enzymu: Niektóre leki (np. izoniazyd) oraz toksyny z grzybów (np. piestrzenicy kasztanowatej) mogą całkowicie „wyłączyć” działanie DAO. Wtedy nawet zwykła kolacja może stać się toksyczna.
- Niefortunne połączenia: Bardzo ryzykowne jest łączenie czerwonego wina z produktami długo dojrzewającymi (np. marynowanymi grzybami), jeśli bariera jelitowa jest osłabiona. Wytwarza ona bowiem związek, który bardzo skutecznie hamuje oksydazę diaminową. Jeśli oksydacyjna bariera jelitowa przestaje działać to nic już nie broni nas przed toksycznym nadmiarem histaminy.
Przykłady produktów zawierających histaminę
Stężenie histaminy podano w mg/kg. Podano zakres i/lub wartości średnie.
Wina:
| wino czerwone | 0.1-14 |
| wino białe | 0.1-3.5 |
Sery:
| Ementaler | 0.1-2000 śr 398 |
| Tylżycki | śr 37 |
| Maślany | > 0.1 |
| Trapistów | 11 |
| Chester | 19 |
Ryby:
| Śledź konserw. | 0.1-4.45 śr. 2.24 |
| Śledź marynowany | 0.1-12 śr 3.04 |
| Makrela konserw. | 2.6-12.1 śr 6.11 |
| Makrela wedzona | 0.1-1788 śr 576 |
| Tuńczyk konserw. | 0.1-308 śr 79 |
| Sardella | śr 176 |
Wędliny i mięso:
| Szynka westfalska | 38-271 mg/kg (śr. 124) |
| Salami | 0.1-279 mg/kg śr. 104 |
| mięso wołowe swieże | śr 2.3 |
| mięso kurczaka | śr 0.75 |